Een zeer geslaagde eerste RePlanet borrel

Donderdag 26 mei vond de eerste RePlanet borrel plaats bij Lab 111 in Amsterdam. Bij aanvang vertelden medeoprichters Hidde Boersma en Joris van Dorp over landbouw en kernenergie respectievelijk, waarna er natuurlijk uitgebreid geborreld werd. Het was een zeer geslaagde avond (en nacht).

Hidde besprak aan de hand van de Kuznets curve de noodzaak van economische groei en innovatie voor het ontstaan van een samenleving die op een betrokken en zorgzame manier met het klimaat omgaat. Ook legde hij het concept van land sparing uit als methode om hoogproductieve landbouw en ruime en vrije natuur met elkaar te verenigen.

Joris richtte zich op de workshop van het KIVI (Het Koninklijk Instituut Van Ingenieurs) die hij recentelijk bijwoonde, waar hij als onderdeel van een competitie samen met enkele anderen een pitch opstelde ter promotie van kernenergie als middel om de energietransitie mee te bewerkstelligen. De pitch werd erg goed ontvangen en het team van Joris mag dan ook door naar de finale van de competitie, die op het 175e jubileum van het KIVI zal plaatsvinden.

Naderhand verhuisden we naar het café bovenin Lab111. Daar hebben we verrassend geanimeerde gesprekken met elkaar gevoerd.

Wil jij de volgende keer ook meedoen en -borrelen? Schrijf je in voor de nieuwsbrief en blijf op de hoogte van de activiteiten van RePlanet. Hopelijk tot ziens!

Open brief aan het Europees Parlement over REPowerEU

Vandaag hebben we een brief gestuurd aan het Europees parlement. We vragen daarin aandacht voor de uitsluiting van kernenergie uit het 300 miljard euro kostende  REPowerEU plan van de Europese Unie. Dat plan is zojuist gepubliceerd en bevat tal van maatregelen om in Europa minder energie te gebruiken en meer energie te halen uit alternatieve bronnen. Daarbij beperkt het plan zich echter uitsluitend tot fossiele en hernieuwbare energiebronnen. Het bevorderen van het gebruik van kernenergie blijft buiten beschouwing. Zelfs de voor de hand liggende maatregel – aanbevolen door het Internationale Energieagentschap – om de politieke sluiting van kerncentrales in Duitsland (tijdelijk) te staken, en om reeds stilgelegde centrales weer op te starten heeft het niet gehaald.
In onze brief wijzen we op deze uitsluiting van kernenergie en noteren wij dat deze uitsluiting indruist tegen de wensen en het belang van Europeanen om zeker te zijn van betaalbare en betrouwbare energie, nu en in de toekomst. Wij geven adviezen over hoe de EU in het vervolg kan zorgen dat de belangen van Europeanen beter behartigd kunnen worden.

Onze reactie op het artikel van Michael Persson in de Volkskrant (en de daarop volgende reactie van Persson)

In het hoofdcommentaar van Michael Persson over het verdienmodel van zonnepanelen staat naast goede observaties ook een subtiele maar gevoelige misvatting.

Persson signaleert terecht dat vier miljard euro subsidie voor de uitrol van zonne-energie flink is, en dat is het ook als je bedenkt dat de kostprijs van zonne-energie nu vergelijkbaar is met die van kolen en gas. Die kostendaling is mooi, maar de energie moet ook nog geleverd worden aan de eindgebruiker en het probleem dat bij verdere groei van zonnestroom dreigt is overbelasting van het stroomnet. Ook dat signaleert Persson terecht, maar de oplossing die hij voorstelt: accu opslag, gaat niet werken. Dat zit zo.

Een zonnepaneel wekt stroom op evenredig met de inval van zonlicht en varieert tussen 0 tot 100% afhankelijk van dag, seizoen en de bewolking. In Nederland levert een zonnepaneel op jaarbasis gemiddeld 11% van wat het zou doen als de zon voortdurend pal op het paneel zou staan. Dat is ook meteen de maximale hoeveelheid die ons stroomnet nu aan zou kunnen. Vergelijk het stroomnet met een snelweg die een gestage stroom auto’s goed aan kan. Maar als dezelfde hoeveelheid auto’s er tegelijk tijdens de ochtendspits overheen zouden moeten dan zou die weg tien keer zo breed moeten worden. Zo zou bij een overstap op meer zonne-energie ook ons stroomnet meer capaciteit moeten krijgen. Als we ál onze stroom uit zonnepanelen zouden willen halen dan zou ons stroomnet bijna tien keer zoveel capaciteit moet krijgen dan nu, om overbelasting te voorkomen.

Dit moeten we niet willen want dit zou een zeer kostbare operatie zijn terwijl het ons relatief weinig oplevert. Vandaar ook dat Persson de subsidies voor het kopen van zonnepanelen wil verschuiven naar het opslaan van overtollige zonne-energie in accu’s.

Helaas, hiervan valt ook weinig te verwachten.

Accu’s zijn niet alleen duur, ze hebben ook een beperkte levensduur. Het dagelijks opslaan en terug leveren van stroom met een accu kost ongeveer tien keer zoveel als het opwekken van de stroom zelf. Anders gezegd, zelfs als accu’s tien keer goedkoper worden in de toekomst, dan nog zouden de elektriciteitskosten verdubbelen als we accu’s zouden gaan toepassen in het elektriciteitssysteem.

En daar komt dus nog bij dat zo’n dagopslag accu het maar een dag volhoudt, waardoor vraag en aanbod van zonne-energie in onbalans blijft op week, maand of seizoensbasis.

Kortom, dat Nederland 10% zonnestroom opwekt is een indrukwekkende prestatie, maar naar meer streven met behulp van accu’s en nog meer subsidies zou onverstandig zijn.

In plaats daarvan zouden we in Nederland beter in kunnen zetten op meer windenergie, dat meer stroom en een betere spreiding over het jaar kent.

Of nog beter: inzetten op een duurzame energiebron die wél altijd beschikbaar is, ons stroomnet niet overbelast en helemaal geen opslag nodig heeft. Kernenergie.

door Olguita Oudendijk & Joris van Dorp

Kort na onze reactie, ontvingen wij de volgende reactie van Persson terug:

Hartelijk dank voor uw reactie op ons commentaar op de zonnepanelen vorige week. Altijd prettig om een inhoudelijke reactie te krijgen. 

U heeft gelijk, ik wekte wellicht een iets te optimistische suggestie door de batterij aan huis zo expliciet als mogelijke oplossing te noemen. Ik ben het met u eens dat er nog veel innovatie nodig is voordat die goedkoop/efficiënt genoeg is om een grote rol te gaan spelen. Ik denk wel dat andere vormen van opslag (waarvan ik geen voorbeelden noemde, maar ik dacht aan elektriciteit -> waterstof, of slimmer gebruik van bestaande (auto-)accu’s, of misschien zelfs het oppompen van waterbassins) noodzakelijk zijn om het elektriciteitssysteem te stabiliseren.

Wind noemde ik niet, maar inderdaad, daar is om vele redenen meer van te verwachten. Verdere groei van het aantal windparken op zee is een veelbelovende ontwikkeling.

Kernenergie is natuurlijk nog een merkwaardig historisch taboe, dat niet emotioneel maar rationeel (met een veel zwaardere geopolitieke en klimaatcomponent dan twintig jaar geleden) heroverwogen moet worden. Ik denk wel dat de financiële onzekerheden dermate groot zijn, dat er grote overheidsbemoeienis (met garanties) nodig zal zijn om een marktpartij over de streep te trekken.

Ik begreep dat uw brief niet meegaat op de opiniepagina, maar hij is dus niet onopgemerkt gebleven – ik hem hem bij volgende commentaren in mijn achterhoofd. 

RePlanet projecteert Oekraïense president Zelensky op onlangs gesloten kerncentrale Grohnde, waarin zij oproepen tot opnieuw opstarten van kernreactor

Donderdag 19 mei projecteerden activisten een 200 meter hoge video van de Oekraïense president Zelensky op de onlangs gesloten kerncentrale Grohnde, waarin zij oproepen tot het opnieuw opstarten van de kernreactor ter vervanging van de invoer van Russische olie en gas.

Joris van Dorp

‘EU kan Russisch gas per direct verbieden’

De Europese Unie kan Russisch gas per direct verbieden, naast Russische kolen, waarover de lidstaten nu discussiëren, en Russische olie, waarover binnenkort wordt gesproken. Met het juiste beleid, met een hoge mate van samenwerking en solidariteit tussen de lidstaten, hoeft er geen recessie te zijn en kunnen de miljarden aan inkomsten voor de moorddadige oorlogsmachine van Poetin worden gestopt, aldus RePlanet Europe.

Het beleid moet gericht zijn op drie principes: energiebesparing en -behoud, rantsoenering en lastenverdeling, en importdiversificatie, volgens het plan Switch Off Putin, geschreven door RePlanet Europe, een vereniging van op wetenschap gebaseerde milieu-NGO’s verspreid over elf Europese lidstaten. Joris van Dorp, een van de co-auteurs en energiedeskundige: “Ons plan zou het EU-blok in staat stellen om vrijwel onmiddellijk te stoppen met het gebruik van alle Russische fossiele brandstoffen. De lidstaten gaan bespreken hoe ze Russische olie kunnen verbieden, nadat er een akkoord is bereikt over een verbod op Russische steenkool, maar Rusland heeft al gedreigd de gastoevoer af te sluiten, als de Europese Unie Russische olie verbiedt, en we moeten ervan uitgaan dat dat ook zal gebeuren. RePlanet Europe raadt aan het initiatief te behouden door een totaal embargo op Russische fossiele brandstoffen te plannen en handhaven, in ieder geval tot er een eind komt aan de Russische invasie van Oekraïne.”

RePlanet Europe verwelkomt de krachtige verklaring van het Europees Parlement, dat donderdagmiddag met een overweldigende meerderheid heeft gestemd om gas, olie, kolen en kernbrandstof uit Rusland per direct te verbieden, vervolgt Van Dorp. “De taak die aan de lidstaten is opgelegd is nu duidelijk. Zij kunnen deze meerderheid niet negeren. Zij moeten slagvaardig optreden en samenwerken om het gezamenlijke doel te bereiken.”

EU-gasimport gestegen na begin van Poetins oorlog
Ondanks de wens om kolen, gas en olie per direct te verbieden, is de invoer van gas sinds het begin van Poetins oorlog toegenomen. Der Spiegel meldde dat de Europese Unie in maart een kwart meer gas uit Rusland heeft geïmporteerd dan in februari, de maand van het uitbreken van de oorlog, en 36 procent meer dan in januari. “Deze toename van de gasinvoer is natuurlijk een grote zorg, omdat het betekent dat de EU Rusland onbedoeld financiert met miljarden aan inkomsten”, zei Van Dorp. “Het verbod op steenkool, dat nu door de Commissie wordt ingediend, is een stap in de goede richting, maar niet veel. Als er olie aan het embargo zou worden toegevoegd, zoals president Ursula von der Leyen aankondigde, maar geen gas, zou de EU nog steeds honderden miljoenen aan Rusland betalen. Gas alleen vertegenwoordigt de helft van de Russische export van fossiele brandstoffen naar de EU.”

De Europese Unie worstelt met het doorvoeren van een boycot van gas en olie omdat de Duitse centrale bank waarschuwt voor een ernstige recessie bij een boycot. Zelfs de boycot van steenkool, de kleinste import van fossiele brandstoffen uit Rusland, heeft weken geduurd om te bespreken. “Olie lijkt nu op tafel te liggen, maar ook een boycot van gas zou Rusland financieel ernstig schaden, waardoor de druk zou toenemen om toe te geven aan de internationale eisen voor vrede in Oekraïne. Bovendien moet Europa rekening houden met het idee dat Rusland besluit de gastoevoer af te sluiten als reactie op een EU-embargo op Russische olie. Het is waar dat een totaal embargo op Russische olie en gas voor de EU economisch pijnlijk zou zijn, maar wij geloven dat de last kan worden beperkt door slim beleid en solidariteit”, herhaalt Van Dorp.

‘Solidariteit en lastenverdeling’
RePlanet Europe heeft de afgelopen weken gewerkt aan een plan om kolen, gas en olie zo snel mogelijk kwijt te raken. Dit vereist solidariteit van alle Europeanen. De belangrijkste punten van het plan zijn:

  • Opschroeven binnenlandse brandstofproductie.
  • Opschorten van zakelijke en interne vluchten binnen continentaal Europa.
  • Verstrekken van gratis openbaar vervoer.
  • Kantoren, openbare gebouwen en huishoudens verplichten om thermostaten aankomende winter op maximaal 18°C in te stellen.
  • Plannen schrappen om kerncentrales te sluiten en gesloten reactoren met spoed opnieuw te herstarten.
  • Maximumsnelheid op snelwegen verlagen.
  • Gesloten kolencentrales tijdelijk weer opstarten.
  • Versneld uitrollen van infrastructuur voor energiewinning uit wind en zon.

Om (internationale) prijspieken voor olie en gas als gevolg van het embargo te voorkomen, moeten lidstaten er alles aan doen om het brandstofverbruik in eigen land te verminderen, onder meer door brandstofrantsoenering, volgens het Switch Off Poetin-plan. De lidstaten die het meest worden getroffen door het embargo vanwege de grote afhankelijkheid van Russische invoer, moeten verzekerd zijn van economische steun en brandstofvoorraden die worden overgedragen vanuit de minder getroffen lidstaten.

Deze maatregelen zijn ingrijpend maar haalbaar, als we nu beginnen, vult Van Dorp aan.

Auteur: Simon Trommel

Switch Off Putin

Europa kan onmiddellijk stoppen met Russisch olie, gas en kolen, bewijst nieuw rapport

BRUSSEL, 30 maart – De Europese import van fossiele brandstoffen uit Rusland kan per direct worden stopgezet mits de Europese Unie bereid is tot een radicaal beleid voor rantsoenering, solidariteit en overschakeling op andere energiebronnen. Dat blijkt uit een baanbrekend rapport van de nieuwe Europese milieuorganisatie RePlanet, waaraan ook de Nederlandse afdeling meewerkte.

Het rapport, ‘Switch off Putin: Ukraine Energy Solidarity Plan‘, is de eerste studie waarin de haalbaarheid van een onmiddellijk embargo op Russisch olie, gas en kolen wordt aangetoond, en waarin de cijfers worden gepresenteerd over hoe dit kan worden bereikt.

De Europese Unie koopt momenteel meer dan een half miljard euro aan Russische fossiele brandstoffen per dag. Sinds de invasie begon, heeft het Kremlin al zo’n 20 miljard euro ontvangen. De Oekraïense president Volodymyr Zelensky heeft bij Europese leiders meermaals aangedrongen op een einde aan deze subsidies voor de Russische president. Ondanks zijn herhaalde oproepen heeft de EU alleen toegezegd de invoer van Russische olie, gas en kolen “ruim voor 2030” te beëindigen.

Door over te schakelen op een oorlogseconomie en een reeks ambitieuze tijdelijke maatregelen uit te voeren, kan echter onmiddellijk aan het verzoek van president Zelenski worden voldaan, aldus het rapport van RePlanet. Deze maatregelen omvatten het opschorten van zakenvluchten, het verlagen van de maximumsnelheid op snelwegen, het opnieuw opstarten van stilgelegde kerncentrales, een versnelde invoering van zonne- en windenergie, en het terugschroeven van de thermostaten voor huishoudens en bedrijven van het huidige gemiddelde van 22 naar 18 graden Celsius komende winter.

Alles bij elkaar moet in de loop van het jaar ongeveer 155 miljard kubieke meter gas worden bespaard om de Russische invoer volledig stop te zetten. In het rapport wordt gekwantificeerd hoe elk van de energiebesparende maatregelen en de omschakeling naar alternatieven het Russische gas kan vervangen. De auteurs concluderen dat Europa Poetin onmiddellijk kan ‘uitschakelen’ als het besluit om in naam van solidariteit maatregelen oplegt die passen bij een oorlogseconomie op het hele continent.

Mark Lynas, medeauteur van het rapport: “Zoals president Zelensky herhaaldelijk heeft benadrukt, is het zeer ongewenst dat Europa miljarden pompt in Poetins oorlogsmachine, terwijl Oekraïners sterven onder een regen van bommen en raketten. Dit rapport toont aan dat het stopzetten van de Europese import van Russische fossiele brandstoffen nu al mogelijk is. Het uitstel van de Europese leiders moet stoppen.” 

Maatregelen in een oorlogseconomie, zoals rantsoenering van energie, moeten echter met de grootste omzichtigheid worden genomen om ervoor te zorgen dat de effecten eerlijk over de samenleving worden verdeeld, aldus het rapport. De garantie van een ‘basisinkomen voor energie’ zal gezinnen met een laag inkomen beschermen tegen armoede. Een belasting voor energiebedrijven kan 200 miljard euro opleveren ter financiering van duurdere maatregelen, zoals het aanbieden van gratis openbaar vervoer.

Tijdelijke noodmaatregelen moeten worden gecombineerd met een niet eerder geziene uitrol van CO2-vrije energiebronnen, aldus het rapport, waardoor we onze klimaatdoelstellingen op middellange termijn kunnen halen. De normale planningwetten moeten worden opgeschort om het gebruik van wind- en zonne-energie te stimuleren. Ook moet wetgeving worden gewijzigd om de bouw van nieuwe kerncentrales te versnellen, zodat energierantsoenering slechts een kortetermijnmaatregel is.

Olguita Oudendijk, directeur van RePlanet Nederland: “Europa heeft laten zien dat het  richting Rusland eensgezind kan optreden. Maar we moeten de druk verder opvoeren om de oorlog zo snel mogelijk te stoppen en de Oekraïners te helpen. Dat kan door Poetins gas te boycotten met een plan dat alternatieven biedt en de kosten en lasten eerlijk verdeelt onder de EU-lidstaten en Groot-Brittannië. We roepen deze landen op om solidair te zijn, daadkracht te tonen en te staan voor vrijheid.”

Brief aan Rotterdamse gemeenteraad over bouw kerncentrale(s) op de Maasvlakte

In samenwerking met Kern voor Klimaat is RePlanet een actie gestart om de vieze kolencentrales op de Maasvlakte  te vervangen door schone kerncentrales. In het kader hiervan hebben wij de Rotterdamse gemeenteraad benaderd met enkele vragen in de vorm van een brief. In deze brief wordt ook ons plan verder toegelicht.

Lijkt het je wat om bij te dragen aan onze achtie? Doe mee! Voor informatie en vragen, neem contact op via [email protected].

 

Factcheck: Poetin plaatst Duitsland voor energiedilemma | NRC

In NRC-artikel ‘Poetin Plaatst Duitsland voor Energiedilemma’ van @nvanverschuer en
@claudiakammer komt @MarcoWuensch aan het woord over kernenergie. De bekende tegenargumenten komen voorbij – en dit is wat er niet klopt.

Volgens Wünsch duurt de ontwikkeling van een kerncentrale heel erg lang. Wind zou sneller zijn. Klopt niet.
Het bouwen van een windenergie-infrastructuur, met een kleinere vermogen dan een moderne kerncentrale, duurt ook tien jaar. [1]

Wind zou goedkoper zijn dan kernenergie. Ook dat klopt niet: wind is alleen goedkoper wanneer het waait. Het waait meestal wel op zee maar niet altijd even hard, en daarom leveren windparken op zee gemiddeld maar 40% tot 60% van hun ontwerpvermogen. Op windstille dagen wil je terugvallen op een betrouwbaar CO2-arm alternatief.

Nederland heeft zoveel potentie voor windenergie dat een kerncentrale niet nodig zou zijn. Klopt niet:
“Hoewel we voor onze elektriciteitsbehoefte op zee een heel eind kunnen komen, is onze volledige energiebehoefte opvangen uit wind onhaalbaar.”

Het is bovendien misleidend om windenergie en kernenergie als uitwisselbare opties tegenover elkaar te zetten. Kernenergie concurreert met fossiel, niet met wind. Ze vullen elkaar prima aan.

Dat zou NRC kunnen hebben voorkomen door niet alleen een verklaard tegenstander van kernenergie te citeren, maar ook een expert op het onderwerp aan het woord te laten.

 

kerncentrale

Uitgebreide reactie op Europees voorstel voor duurzame taxonomie

RePlanet Nederland heeft grondig gekeken naar het voorstel van de Europese Commissie om kernenergie op te nemen in de zogeheten ’taxonomie’, die voor de financiële sector bepaalt welke investeringen duurzaam zijn. We keken naar de voorwaarden die worden gesteld en concludeerden dat het huidige voorstel ernstige tekortkomingen heeft.

In een officiële reactie geven we commentaar op drie problemen:

  1. Er is een arbitraire tijdlimiet bepaald voor de erkenning van kernenergie als duurzaam. Terwijl uranium en thorium overal op aarde te vinden zijn in ongekend uitbundige hoeveelheden, is er een beperkte voorraad fossiele brandstoffen. Toch geldt er geen tijdlimiet voor investeringen in aardgas.
  2. Er worden vage en specifieke eisen gesteld aan de eindberging van hoogradioactief afval. De vage eis (‘een gedetailleerd plan’) is een uitnodiging om eindeloos te discussiëren over de vraag of een plan voldoende gedetailleerd is, de specifieke eis (in 2050 eindberging klaar) is onnodig beperkend.
  3. Er wordt onnodig de eis gesteld dat altijd de ‘beste’ technieken en de ‘hoogste’ standaarden moeten worden gevolgd. Het moet echter voldoende zijn om huidige en gepaste technieken en standaarden te volgen. Het gebruik van dergelijke eisen is in het verleden vaak aangevoerd om kernenergie te vertragen en duurder te maken.

Deze drie problemen hebben we nader toegelicht in onze reactie. Ook doen we enkele aanbevelingen aan de Europese politiek.

Klik hier om een PDF van onze reactie te lezen.

De reactie is geschreven door Joris van Dorp, onze adviseur energie, met ondersteuning van enkele Europese experts.